"28η Οκτωβρίου 1940, οι πρώτες μέρες του πολέμου" | 365 Στιγμές | ΕΡΤ – Transcript

00:02σάββατο 26 οκτωβρίου του 1940 δύο μέρες πριν την κήρυξη του πολέμου από τους ιταλούς στο εθνικό θέατρο της ελλάδας έχει προσκληθεί ο μόνος απόγονος του ιταλού συνθέτη τζάκομο πίνη με τη γυναίκα του για να παραστεί στην παράσταση της όπερας του πατέρα του ama butterfly την ώρα που οι επίσημοι καιο καλεσμένοι παρακολουθούν την ιταλική

00:29όπερα στην ιταλική πρεσβεία φτάνει τμηματικά από τη ρώμη το μακρύ τηλεγράφημα που θα καθορίσει τη μοίρα της ελλάδας για τα επόμενα [μουσική] χρόνια βουνά της ηπείρου και της δυτικής

00:54μακεδονίας στα ελληνοαλβανικά σύνορα σε αυτά τα βουνά εδώ και μέρες η τικές μονάδες ενισχύονται με ατομικές προσκλήσεις εφέδρων χωρίς ακόμα επιστράτευση ο ελληνικός στρατός βρίσκεται σε εγρήγορση καθώς τους τρεις προηγούμενους μήνες οι ιταλοί προκαλούν την ελλάδα με πολεμικές κινήσεις και προπαγάνδα με αποκορύφωμα τον τορπιλισμό

01:19του αγκυροβολημένο καταδρομικού έλη στην τίνο ανήμερα της εορτής της παναγίας το 15 αύγουστο το αρχηγείο του ναυτικού έχει ερευνήσει το βυθό στο λιμάνι της τ και η υποβρύχια έρευνα έδειξε ότι οι τορπίλες είχαν ιταλικά [μουσική]

01:46γράμματα χωριό πάλα στους πρόποδες του κόζιακα στο νομό τρικάλων το καλοκαίρι του 1940 ένας νεαρός άντρας ο βασίλης τσαβαλιάς ζει με την οικογένειά του σε αυτό το σπίτι δίπλα στο ποτάμι ο βασίλης γεννήθηκε και μεγάλωσε εδώ στο χωριό σε μία οικογένεια απλή απλή οικογένεια άνθρωποι αγρότες γεωργοί

02:11κτηνοτρόφοι άνθρωποι του μεροκάματου της βιοπάλης αλλά με τις αξίες αυτές τις φιλοπατρίας μέσα του διότι το έδειχνε ο βασιλής από πληροφορίες που έχουμε από μικρός ακόμη ότι τρέφει αυτήν την μεγάλη αγάπη για την πατρίδα του και τον τόπο του και λες και η μοίρα του είχε τάξει αυτήν την επισφράγιση του των πιστεύων του το μόνο

02:38που κοιτούσε ήταν να αναθρέψει την οικογένειά του και να υπερασπιστεί το δίκαιο όταν στρατεύτηκε στρατεύτηκε πρώτα στη θητεία του ε νωρίτερα και το τον ιούλιο του 1940 άρχισε η χώρα μας να παίρνει επίστρατος ήδη είχαμε τα πρώτα μηνύματα ότι επίκειται πόλεμος

03:02ο βασίλης βαλιάδης στις 22 ιουλίου του 1940 επιστρατεύεται εντάσσεται στο 51ο σύνταγμα πεζικού και αναχωρεί προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα αυτά τα συντάγματα αποτελούν ν κυρίως μάλλον η διάρθρωση του στρατού εκείνης της εποχής ήταν κατά περιοχές δηλαδή για να υπήρχε αντίληψη ότι οι στρατιώτες μπορούν να υποστηρίζονται στην ώρα της μάχης εφόσον είναι χωριανοί είναι είναι κοντοχωριανοί

03:28είναι κοντο πατριώτες δηλα εντάχθηκε εκεί οι ιταλοί έχουν μετακινηθεί από το προηγούμενο χρόνο μέσα στην αλβανία και τέλη σεπτεμβρίου του 1940 μετακινούν μεγάλες μονάδες τους προς τα ελληνικά σύνορα σε όλη τη συνοριογραμμή από τις πρέσπες μέχρι τα παράλια του ιουνίου ο ελληνικός στρατός έχει κατασκευάσει

03:51μικρά φυλάκια αναμένοντας στην τελική επίθεση φυλάκια τα περισσότερα μέχρι το 19 40 ήτανε επί της μεθορίου σε απόσταση από 1 m μέχρι 50 ήτανε δύσκολες οι συνθήκες ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες η κίνηση γινότανε επειδή δεν

04:14υπήρχανε δρόμοι επάνω στα βουνά έτσι του γράμμου κυκλοφορούσαν με ζώα ο θανάσης λάκκας απόστρατος συνταγματάρχης υπηρέτησε 30 χρόνια σε μεθοριακές μον άδες σε όλα τα ελληνικά χερσαία σύνορα και στα νησιά του ανατολικού αιγαίου ξεκινήσαμε μαζί του τη διαδρομή από το σχεδόν έρημο σήμερα χωριό του

04:41αμάραντου προς τις κορυφές της πίνδου για να ανέβουμε σε ένα από τα πιο απομονωμένα ελληνικά φυλάκια του 1940 κάναμε με αυτοκίνητο την ίδια διαδρομή που υπό άλλες συνθήκες οι έλληνες φαντάροι λίγο πριν την τελική εισβολή ανέβαιναν μέσα από υποτυπώδη μονοπάτια για να φτάσουν τα μεθοριακά

05:04φυλάκια σε υψόμετρο 2000 m στην κορυφή της πίνδου σστο ύψωμα κόλο ή αλλιώς καρδάκι στα ελληνοαλβανικά σύνορα στέκει ακόμα το παλιό φυλάκιο πλησιάζουμε προς το φυλάκιο 21 του ου μεθοριακού τομέα είναι αυτό εδώ τις προηγούμενες

05:29μέρες πριν τις 28 στο συγκεκριμμένο φυλάκιο είχε ανέβει ο διοικητής του αποσπάσματος της πίνδου ο συνταγματάρχης δαβάκης και είχαν ενημερώσει τους στρατιώτες συναντήθηκαν και με ιταλούς αξιωματικούς και λοπ φεύγοντας ο δαβάκης τους είχε προειδοποιήσει ότι επίκ πόλεμος και έτσι

05:54ήταν αυξημένη η ετοιμότητα του στρατού μας [μουσική] ο συνταγματάρχης κωνσταντίνος δαβάκης καταφτάνει εδώ στο χωριό επταχώρι στις πλαγιές της πίνδου ανάμεσα στην ήπειρο και τη μακεδονία με σκοπό να αναλάβει τη διοίκηση του αποσπάσματος πίνδου ο διάσημος συνταγματάρχης

06:22διαμένει σε αυτό το σπίτι που στέκει ακόμα στο χωριό ένα από τα λίγα που διασώθηκαν από το κάψιμο των γερμανών τερα στην πλατεία του χωριού σε αυτό το κτίριο στήνει το διοικητήριο της μονάδας του μί από τις πιο διάσημες φωτογραφίες του πολέμου έχει τραβηχτεί ακριβώς σε αυτή την πλατεία μπροστά από το διοικητήριο ο συνταγματάρχης δαβάκης πάνω στο άλογό

06:46του η μονάδα του δαβάκη είναι μια μικρή δύναμη 2.000 μόλες ανδρών και ελλιπώς εξοπλισμένη στη μεγάλη εκκλησία του χωριού την αγία παρασκευή ο δαβάκης συγκεντρώνει τα πολεμοφόδια και γύρω από την εκκλησία στήνει τέσσερις φούρνους όπου ο ι γυναίκες του χωριού ετοιμάζουν το ψωμί για τους στρατιώτες σκοπός της αποστολής του δαβάκη είναι να στήσει την

07:11άμυνα πάνω στις δύσβατες κορφές της πίνδου σε μία ακτίνα 35 km με τη βοήθεια των κατοίκων της περιοχής ο δαβάκης με την παρουσία και το πνεύμα του τους εμψυχώνει όλους αυτός ο άνθρωπος τους έκανε να τον εμπιστευτούν ν και να νιώθουν ότι δεν είναι πόλεμος που πρέπει να τον

07:35φοβούνται θα νικήσουν σίγουρα οπότε δημιουργούσε ένα κλίμα αισιοδοξίας με τους χορούς μάλιστα που έστειλε στην πλατεία του χωριού και στο δάσος και χόρευε μπροστά για να ενθαρρύνει τους κατοίκους και τους στρατιώτες μάλιστα η συνέντευξή μας με την επταχωρι λογο και συνταξιούχο εκπαιδευτικό κυρία άνα λουλάκη που έχει κάνει σκοπό της ζωής της τα 10 τελευταία χρόνια να

08:03διατηρήσει τη μνήμη του τόπου της μέσα από φωτογραφίες και αφηγήσεις έγινε μπροστά στο παντοπωλείο της άνω αγοράς του επταχωρίου από όπου ο δαβάκης ψώνιζε γλυκά για να μοιράσει στους στρατιώτες του η κυρία λουλάκη έχει μεγαλώσει με το όνομα δαβάκης να ακούγεται παντού στο χωριό άκουγα τη λέξη δαβάκης τότε δεν καταλάβαινα βέβαια τι ακριβώς είναι πόλεμος σαν να μιλούσαν για κάτι

08:28σημαντικό δαβάκης και ένας θείος μου γιος τουε άκουσα να λέει ο πατέρας όταν λέει δαβάκης γεμίζει το στόμα του δηλαδή από μικρό παιδί ένιωθα ότι κάτι συμβαίνει με αυτό το δαβάκη οι ελληνικές δυνάμεις στα σύνορα προετοιμάζονται ενώ οι ιταλοί στέλνουν στην πίνδο την επίλεκτη μεραρχία

08:53αλπινιστών τζούλια εκπαιδευμένη για ορεινό αγώνα που αριθμεί 11.000 άντρες από τα μέσα οκτωβρίου του 1940 οι πρέσβεις μας σε μεγάλες πόλεις της ευρώπης τηλεγραφος στην αθήνα πως οι επίθεση των ιταλών ετοιμάζεται για τα τέλη οκτωβρίου χαράματα της δευτέρας 28 οκτωβρίου ο ιταλός πρέσβης εμανουέλ κρι

09:19έχει την οδηγία να παραδώσει στον έλληνα πρωθυπουργό ιωάννη μεταξά το τελεσίγραφο στις 3εις τα ξημερώματα λίγο πριν τις τρει ο πρέσβης ο ιταλός στρατιωτικός ακόλουθος και ο διερμηνέας φτάνουν στην καγκελόπορτα της βίλας του μεταξά στην κηφισσιά ζητούν απ το φρουρό να ξυπνήσει τον πρωθυπουργό ο φρουρός στην αρχή

09:46μπερδεύει μέσα στο σκοτάδι της σημαίες και νομίζει ότι έχει έρθει αντιπροσωπία της γαλλίας ο φρουρός χτυπά το ηλεκτρικό κουδούνι και επικοινωνεί με το εσωτερικό του σπιτιού μέσα στην ένας σκέλος γαυγίζει ο μεταξάς ξυπνά αναγνωρίζει τον ιταλό πρέσβη και του λέει να περάσει από την πίσω πόρτα του σπιτιού οι συνοδοί

10:10του μένουν έξω από το σπίτι ο μεταξάς είναι με τη ρόμπα του οι δύο άντρες σφίγγουν τα χέρια και κατευθύνονται σε αυτό το μικρό σαλόνι ο κι κάθεται σε αυτή την πολυθρόνα και δίνει στο μεταξά το τελεσίγραφο όπου ζητά την ελεύθερη πρόσβαση των ιταλών από τα σύνορα για να καταλάβουν κάποια στρατηγικά σημεία στην ελληνική επικράτεια ο μεταξάς παίρνει το

10:38τελεσίγραφο στα χέρια του και όταν σταματά να το διαβάζει απαντά στα γαλλικά λοιπόν έχουμε πόλεμο ο ιταλός πρέσβης αναχωρεί η ώρα στο ρολόι της οικίας του μεταξά δείχνει λίγο μετά τις 3:00 τα ξημερώματα το τελεσίγραφο λήγει στις 6:00 το πρωί

11:09στα ελληνοαλβανικά σύνορα τις ίδιες δραματικές ώρες βρέχει καταρρακτωδώς σε όλο το μήκος των συνόρων στα παγωμένα υψώματα οι έλληνες φαντάροι των φυλακίων περιμένουν άγρυπνοι και σε επιφυλακή από τους σταθμούς διοίκησης τους έχουν προειδοποιήσει για τελική επίθεση απόψε και έχουν επιστήσει την προσοχή ειδικά στα απομονωμένα φυλάκια μόνο νοερά πρέπει να μεταφερθούμε και να σκεφτούμε την θέση

11:35αυτών των ανδρών αυτών των νέων παιδιών που ήταν εκεί μέσα κλεισμένοι περιμένοντας εναγωνίως την μάχη τον αγώνα τον πόλεμο αυτές τις δραματικές στιγμές ο βασίλης τσαβαλιά ης από την πιά τρικάλων βρίσκεται στο φυλακιο 21 στο ύψωμα κόλο στα 2000 m έχει έρθει εθελοντικά εδώ όταν την

12:02προηγούμενη μέρα ρωτούσαν ποιοι θέλουν να πάνε στα σύνορα μπορούσε να αρνηθεί είχε τρία παιδιά μπορούσε να φύγει από κει όπως και οι άλλοι βλέπανε σε μια πολύ μικρή απόσταση δηλαδή που δεν θα περνούσε το χιλιόμετρο λιγότερη όπου να υπάρχει πολύ μεγάλη συγκέντρωση στρατού εκεί λοιπόν ο βασίλειος ο τσαβαλιά ης τη νύχτα ανέλαβε με ότι είχε και είχε μόνο το οπλοπολυβόλο τ να είναι έτοιμος την

12:29περίπτωση που κάτι συμβεί είναι ένα ερώτημα γιατί έμεινε αυτοί οι άνθρωποι δεν είχανε ούτε σπουδάσει λίγα γράμματα είχαν μάθει πηγαίναν μέχρι την τετάρτη δημοτικού συνήθως τα αγόρια τα κορίτσια μέχρι τη δευτέρα στα σχολεία λίγη ιστορία είχαν διδαχθεί αλλά είχανε μία τέτοια φιλοπατρία μέσα στην κοινότητα στην τοπική κοινωνία που ο ένας υπερασπιζόταν τον άλλον και εκείνη την ώρα ο τσαβαλιά ης και ο κάθε