BAU Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi · Transcript · · Updated
HUK1011 - Roma'da Hukuk ve Toplum - 5. Hafta – Transcript
Video by BAU Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi · Watch the original on YouTube
Summary
AI-generated from the transcript. Verify details against the source video.
- Roma hukukunda hak ehliyetine sahip olmanın üçüncü koşulu baba egemenliği altında bulunmamaktır.
- Roma aile hukuku din ve geleneklerden şekil alarak borçlar hukukuna göre daha yerel kalmıştır.
- Patria potestas, pater familiyasın aile fertleri ve mal varlığı üzerindeki egemenliğini ve gücünü gösterir.
Use this video with Pro
Reading, copying and transcript downloads are free. Create saved AI results for this video with a signed-in Pro account ($9/month).
Transcript
Search ignores accents. All transcript text stays visible.
Herkese merhaba. 5. haftaya geldik. Bugün Roma ailesinden bahsedeceğiz. Baba egemenliğinden, Pater Familyas'tan bahsedeceğiz. Roma hukukuna göre hak ehliyetine sahip olmanın üçüncü koşulu baba egemenliği altında bulunmamak.
Fakat şunu belirtmek isterim. Bir kimse baba egemenliği altında olsa bile Roma vatandaşı ve özgür bir kişi olabilir. Ya da tersten söylersek baba egemenliği altında olmak özgürlüğe veya vatandaşlığa engel bir durum değil. Baba egemenliği altında olup olmamanın kamu hukuku alanında bir önemi bulunmuyor.
Başkasının egemenliği altında bulunan Roma vatandaşları da siyasal haklara sahipler. Bu bağlamda köle üzerindeki egemenlikten farklı. Çünkü köle egemenlik altındadır ve fakat köle olmak o insanın özgür ve vatandaş olmasına engeldir. Bunun dışında kamu hukuku alanındaki haklara sahip olmasına da engeldir. Baba egemenliği altında
bulunanlar persona alieni yuris yani başkasının hukukuna tabi olanlar olarak anılıyorlar. Baba egemenliği altında bulunmayanlar ise persona suiuris yani kendi hukukuna tabi olanlar olarak anılırlar.
Başkasının hukukuna tabi olmayanlar yani suyuristler baba egemenliği altında olmayan ve özel hukuk açısından hak ehliyetinin sahibi olanlardır. Roma vatandaş hukuku yani Yuskivile daha önce çok kez adı geçti. özel hukuk açısından hak ehliyetinin koşullarını belirlerken cinsiyet ayrımı gözetmemiş.
Bunun hak ehliyetine etkisi nedir? Pater familiyas yani aile baba statüsü olmasa da baba egemenliği altında bulunmayan suyüris kadınlar hak ehliyetine sahip olabiliyorlar.
Şimdi gelelim Roma aile hukukuna genel bir bakış eee için neler söyleyebiliriz? E Roma hukuku aile hukukuna şekil verirken daha çok dinden ve geleneklerden hareket etmiş. Bu alan borçlar hukukuna göre çok daha yerel kalmış. Roma devleti egemenliği altında bulunan halkların aile hukukuna karışmamış. Ancak bu halkların aile
yapısının kendi hukukunu etkilemesine de çok uzun süre izin vermemiş. Roma aile hukuku Roma'nın günümüz modern hukuklarını en az etkilediği alandır. Çünkü Roma aile hukuku bağımsız bir hukuk dalı halinde gelişmemiş. Büyük ölçüde insanlara ilişkin hukukun bir parçası olarak ele alınmış. Bunun nedeni aile ilişkilerini düzenleme yetkisinin
aile babasına ait olduğu düşüncesi olarak görülüyor. İmparatorluk dönemine kadar ailevi ilişkiler aile babasının egemenlik alanına ve geleneklere bırakılmış. Bu gelenekler Roma Aile Kurumunu uzun süre etkisi altına almış.
Radikal değişikliklerin yapılmasına engel olmuş. Roma'da evlenme çok uzun bir süre hukuki bir kurum, hukuki bir ilişki olarak değil, sosyal bir olgu olarak değerlendirilmiş.
Temel ilkelerini hukuktan değil, ahlaktan ve dinden almış. Evlenme hukuki bir ilişki olarak nitelendirilmediği için onun koşulları Roma Devleti tarafından belirlenmemiş ve denetlenmemiş.
Evliliğin varlığını saptamaya ilişkin bir dava da tanınmamış. Boşanma iki taraf için de her daim mümkün olmuş ve özel boşanma nedenlerine tabi tutulmamış.
Gelelim familya kavramına. Roma hukukunda aileyi belirleyen, belirten kavram latincesiyle familyadır. Pater familiyas dediğimiz aile babası ile patriotestas dediğimiz baba egemenliğine dayanan bir kavram. 12 levha kanunundan beri değişik anlamlarda kullanılmış.
Ykivile de ailenin geniş anlamda aile ve dar anlamda aile olmak üzere ikiye ayrıldığını görüyoruz. Geniş anlamda aile ortak pater familyasının ölümü ile her biri ayrı bir aile oluşturan erkek evlatların ve suyüris haline gelen kız evlatların tamamıdır.
Geniş anlamda aile aynı soyadı taşıyan, ortak bir soydan gelen ya da ortak soydan geldiğine inanan kişilerin oluşturduğu bir topluluk. Genellikle kabul edilen görüş ortak Pater familyasının ölümü ile ailenin aile babası statüsü kazanan erkek evlatlar ve süyüris durumuna gelen kız evlatlar
sayısınca bölündü. Ancak bunların tümünün birlikte familya kominu yureyi oluşturmaya devam ettiği. Çünkü bu geniş a ile krallık ve cumhuriyetin ilk dönemlerinde politik bir öneme haiz olan gensi oluşturuyor. Gensi de klan olarak düşünebilirsiniz.
Aile hukuku bağlamında familya bir egemenlik bağı üzerinde kurulan ilişkinin ifadesi. Aile içerisinde egemenlik altında bulunan insanlara ve mallara göre de kapsamı genişler ya da daralır. Pater familyası olarak adlandırılan kişinin egemenliği altında bulunanların tümü dar anlamda aileyi oluşturur.
Anlamda ailede familya kavramı bu ayrım dışında pater familyasın egemenliğinin ev birliğine dahil aile üyeleri üzerinde patria potestas, kadın üzerinde manus köleler üzerinde Dominika potestas ve eşya üzerinde ise Dominikium yani mülkiyet şeklinde değişmesinin bir
sonucu olarak farklı anlamlar kazanmış. Dar anlamda familya en geniş kapsamıyla pater familyası. egemenlik altında bulunan aile üyelerini, köleleri ve eşyayı da içine alan ev birliğinin ifadesi. Diğer bir kapsamıyla familya pater familiyasın tüm kölelerini ve mallarını kapsamına alan mal varlığının
ifadesi. Daha dar anlamıyla ise familya köleleri köleler gibi hizmet eden ve pater familyasının egemenliği altında bulunan fakat özgür olan diğer çalışanları da belirtiyor. Böylece familya kavramı ev birliğine dahil olan herkesi ve her şeyi ifade ettiğinde kapsam genişler. Ayrı
ayrı belirttiğinde ise daralır. Aileye ilişkin diğer bir ayrımda Yuskivile aile ile Yuskentium ailesidir. Yuskivile ailesi geleneksel bir yapıya dayanır. Yuskentium ailesi ise sosyal yapıdaki değişime bağlı olarak pratitörlerin yarattığı bir aile yapısıdır.
Yuskil ailesi ile başlayalım. Eee, bu tür aile yapısı doğal bir olgu olan kan bağına değil egemenlik ilişkisine dayanır. Günümüzde anladığınız anlamda aileden çok farklı bir yapısı var Roman'ın. Onu söylemek lazım. Çok farklı kıstaslar var. Tamamen hukuki bağlara dayandığını söyleyebiliriz.
Zaten anlattıkça daha iyi anlaşılacak. Roma'nın çok uzun bir döneminde varlığını sürdürmüş. biyolojik ve sosyolojik olmaktan öte hukuki bir kavram Romada aile. Çünkü bu ailede akrabalık kan bağıyla değil ortak aile babasının egemenliği altında bulunmak ve aynı ev birliği içinde ortak aile babasıyla birlikte yaşamak suretiyle kuruluyor.
Agnatyo olarak adlandırılan bu akrabalıkta kan bağı gerekli ve yeterli bir unsur değil. Çünkü Agnatyo aynı baba egemenliğine tabi olma gibi hukuki bir esasa dayanır ve doğal yol olan doğum yanında hukuki işlemlerle de kurulabilir. Dolayısıyla Agnatyu akrabalığı hangi yolla kurulmuş olursa olsun bu durum aile üyeleri arasında bir
ayrım yapılmasına olanak tanımaz. Şimdi buna göre pater familyasa kan bağı ile bağlı olan aile evlatları üzerinde manus kurulmuş olan evli kadınlar, evlat edinilenler ve persona in mankipiyolar birbirlerinin agnatı yani akrabası sayılıyor. Bu akrabalık sadece özgür
kimseler arasında söz konusu olabiliyor. Köleler egemenlik altında bulunmak ve ev birliğine dahil olmakla birlikte agnat olarak kabul edilmezler. Çünkü Yuskivil'e göre Agnatio sadece özgür Roma vatandaşları arasında geçerli olan bir akrabalık türü. Bu ailenin temelinde daima Pater Familyas'ın şahsiyeti ve
mutlak egemenliği var. Baba hayatta olduğu sürece özel hukuk bakımından hak ehliyetine sahip olan tek kişidir. Aile evlatları hak ehliyetine sahip olmadıkları için mal varlığına sahip olmaları da mümkün değil. Babanın egemenliği altında bulunanlar yani aile evladı, köle ve mallar adeta eşit konumdalar. Ancak özgür olmak ayrı. Baba
egemenliği altında bulunan aile evlatları özgür Roma vatandaşı oldukları için her türlü kamusal haklardan yararlanıyor. Roma ailesi baba erkil aile tipinin bir örneği. Sadece çocukları ve köleleri değil aile babasının karısı da egemenliği altındadır. Yuskivili ailesi Pater Familyas'ın mutlak egemenliğine dayanır. Mahiyeti konusunda çeşitli
görüşler ileri sürülmüş. Bir görüşe göre Roma'nın kurulduğu dönemde her aile bağımsız bir siyasi birlik, aile reisi, devlet reisi gibi aile içindeki asayişi ve düzeni sağlamak, dışa karşı aileyi korumak onun yetkisinde. Bu görüşe göre aile babası nüfusu, ülkesi olan küçük bir devlet
gibi. Aile babası bu küçük devletin mutlak hakimi ve ölümüyle hakimiyet mirasçısına geçiyor. Bu bağlamda vasiyetin rolü malların hukuki yazgısını belirlemek değil, ailenin yeni ve tek hakimini belirlemek. Bu görüş babanın ölümü ile beraber evlatların hak ehliyetine sahip olması, birinin diğeri