TẬP 03 - CÔNG THỨC QUYẾT ĐỊNH THÀNH BẠI CỦA MỘT ĐỜI NGƯỜI – Transcript

00:07Các em thân mến, vậy là hai tập đầu tiên thử nghiệm đã trôi qua và anh đã lắng nghe được nhiều lời nhắn gửi của một số em rằng vẫn mong được nghe giọng của chính anh chia sẻ hơn. Anh rất trân trọng điều đó. Vậy nên hôm nay anh đã trở lại để cùng với các em tâm tình đôi điều về chuyện đời, chuyện nghề và những điều anh đã trải qua, đã học được sau bao nhiêu năm tháng.

00:31Và câu chuyện ngày hôm nay bắt đầu với một câu hỏi rất đáng suy ngẫm. Điều gì thật sự quyết định thành công của một đời người? Có những câu hỏi khi còn trẻ ta muốn tìm cho ra đáp án, nhưng càng đi qua nhiều chặng đường ta càng hiểu có những câu hỏi cần được giữ lại trong lòng để chính cuộc sống từ từ trả lời. Chẳng hạn như

00:55câu hỏi này, số phận một con người được quyết định bởi điều gì? Có người lớn lên trong đủ đầy, có người từ nhỏ đã phải lo bữa cơm, mái nhà. Có người giỏi giang, chăm chỉ mà vẫn gặp hết thất bại này đến thất bại khác. Lại có người bắt đầu với rất ít cơ hội rồi từng bước xây dựng được một cuộc đời đáng quý. Nhìn vào những khác biệt ấy ta

01:20dễ nghĩ đến số phận. Nhưng nếu mọi thứ đã định sẵn lòng kiên trì còn ý nghĩa gì? Một lần dám nhận sai, một quyết định làm lại từ đầu liệu có thể thay đổi được điều gì không? Anh nghĩ cuộc đời không đơn giản đến mức ai cố gắng cũng được đền đáp như nhau. Hoàn cảnh, cơ hội và cả những chuyện tình cờ luôn có phần của chúng. Dẫu vậy giữa bao điều không thể

01:46chọn vẫn có một điều ta có thể tập chọn mỗi ngày, cách mình sống và cách mình đối diện với những gì xảy đến. Hôm nay trong ATEP Pro anh muốn cùng các em suy ngẫm về một công thức của Kazuo Inamori. Không phải một bí quyết để giàu có, cũng không phải lời hứa rằng ai làm đúng sẽ luôn thuận lợi, mà là một lời gợi mở. Giữa bao nhiêu điều mình muốn

02:10đạt được, ta có nhớ tự hỏi mình đang trở thành người như thế nào không? Năm 1955, ở Kyoto, Nhật Bản, Kazuo Inamori là một chàng kỹ sư 23 tuổi vừa tốt nghiệp đại học. Anh mong có một công việc đàng hoàng, được làm điều mình đã học, rồi từng bước xây dựng tương lai. Nhưng công ty anh vào làm đang thua lỗ, lương trả chậm, chỗ ở thiếu thốn, bạn bè lần lượt

02:37rời đi, còn anh chẳng tìm được nơi nào tốt hơn để đến. Trước đó, cuộc đời anh cũng không mấy dễ dàng. Anh từng thi trượt, từng mắc bệnh lao khi còn nhỏ, từng chứng kiến ngôi nhà của gia đình bị chiến tranh tàn phá. Có thời gian, anh phải bán túi giấy để phụ giúp gia đình.

02:55Chắc các em cũng hình dung được tâm trạng ấy. Đã cố gắng nhiều như vậy, cuối cùng vẫn đứng trước một tương lai mờ mịt. Inamori từng bất mãn, từng than phiền, từng muốn bỏ cuộc. Ông đâu phải người sinh ra đã có sẵn sự bình thản trước nghịch cảnh.

03:12Rồi có một điều thay đổi. Không phải hoàn cảnh bỗng tốt lên, mà là cách ông nhìn phần việc còn nằm trong tay mình. Thay vì tiếp tục oán trách, ông dành tâm sức cho nghiên cứu gốm kỹ thuật, thử, thất bại, tìm nguyên nhân, rồi thử lại.

03:27Năm 1956, ông đạt được một thành tựu quan trọng với vật liệu gốm forsterite. Từ công việc từng khiến mình chán nản, ông dần tìm thấy niềm say mê. Về sau, ông sáng lập Kyocera, góp phần xây dựng KDDI. Và năm 2010, khi đã 78 tuổi, ông nhận lời tham gia vực dậy Japan Airlines, hãng hàng không đang phá sản.

03:51Rồi cùng tập thể đưa doanh nghiệp phục hồi. Không chỉ là một cái kết thúc quá đẹp mà chúng ta còn nhìn thấy một sự đối lập cũng rất đẹp. Một chàng trai 23 tuổi từng chỉ muốn rời một công ty lúc khó khăn và một người đàn ông 78 tuổi lại bình thản bước vào một doanh nghiệp đang khủng hoảng để góp sức vực dậy nó.

04:17Không phải vì cuộc đời về sau không còn gian nan mà có lẽ bởi sau ngần ấy năm ông đã trở thành một con người khác trước những gian nan ấy. Và từ những trải nghiệm như vậy, Inamori đúc kết một công thức mà ông xem là quan trọng nhất đối với kết quả của công việc và cuộc đời.

04:36Công thức ấy chỉ gói trong ba chữ. Chữ thứ nhất năng lực là thứ không chọn được nhưng nuôi được. Theo ông, kết quả của cuộc đời và công việc bằng thái độ nhân với nỗ lực nhân với năng lực. Nghe qua nó giống một phép toán nhưng cuộc sống thì làm gì có chiếc máy tính nào cộng trừ được tất cả vui buồn, may rủi, thành bại của con người. Công thức ấy không phải lời hứa rằng ai làm

05:02đúng cũng sẽ thành công. Nó chỉ là một cách nhắc ta nhìn lại ba điều mình có thể nuôi dưỡng và lựa chọn. Yếu tố đầu tiên mà mình muốn nói đến là năng lực. Có người học nhanh, có người chậm hơn một chút. Có người mạnh về kỹ thuật, có người khéo giao tiếp, tổ chức hay nhìn ra vấn đề. Mỗi người đi vào đời với những sở trường và điều kiện khác nhau và chẳng ai có quyền chọn hết những gì mình được trao khi bắt đầu. Điều này

05:29nghe đơn giản nhưng đáng để dừng lại một chút. So sánh phần khởi đầu của mình với người khác vốn là một phép so không công bằng bởi mỗi người nhận được những lá bài khác nhau ngay từ lúc bước vào đời. Nhưng năng lực cũng không phải là thứ bất biến. Một kỹ sư trẻ vừa ra trường có thể ngồi hàng giờ trước một bản vẽ mà vẫn chưa tìm ra vấn đề. Người đi trước chỉ nhìn qua đã thấy chỗ cần sửa và khoảng cách ấy phần lớn được tạo nên từ

05:56biết bao ngày học hỏi, thực hành, sai rồi sửa. Ai cũng từng có một ngày đầu tiên vụng về. Chỗ khác nhau là ở cách mình đối diện với ngày ấy. Có người xem nó là bằng chứng mình không hợp với việc này nên dừng lại sớm. Cũng có người xem nó là bài tập đầu tiên của một hành trình dài nên cứ kiên nhẫn làm tiếp cho đến lúc việc ấy thành của mình. Rồi một ngày nào đó, người kỹ sư trẻ không còn chỉ nhìn thấy những đường nét trên bản

06:22vẽ mà bắt đầu thấy cả niềm tin của khách hàng gửi gắm trong đó. Anh thấy công sức của đồng đội và anh thấy cả sự an toàn của những con người mình chưa từng gặp mặt. >> Năng lực lớn lên như vậy đó. Không ồn ào, không nhất thiết phải được nhận ra ngay.

06:41Chỉ là hôm nay ta hiểu sâu hơn ngày hôm qua và ngày mai có thể làm tốt hơn ngày hôm nay một chút. >> Nhưng biết làm một việc chưa có nghĩa là ta sẽ thật sự làm đến nơi đến chốn.

06:59Vì vậy, Inamori nói đến điều thứ hai nỗ lực. Có người rất có tài nhưng dễ bằng lòng. Gặp việc khó thì ngại, gặp sai sót lại tìm lý do để bỏ qua. Cũng có người ban đầu chẳng nổi bật nhưng luôn chịu khó học hỏi, lặng lẽ làm lại đến khi hiểu được vấn đề. Inamori từng minh họa bằng những con số. Một người có năng lực 50 điểm nhưng nỗ lực 90 điểm sẽ có

07:24tích số 4500. Người khác có năng lực 90 điểm nhưng chỉ nỗ lực 20 điểm tích số còn 1800. Những con số không đo được giá trị một con người nhưng chúng gợi ra một điều giản dị. Tài năng có thể giúp ta khởi đầu thuận lợi hơn. Còn sự bền bỉ mới giúp ta đi tiếp khi con đường trở nên khó khăn. Tuy vậy, ta cũng nên thương mình cho đúng. Nỗ lực không có

07:49nghĩa là lúc nào cũng làm đến kiệt sức. Có những lúc biết dừng lại để nghỉ ngơi, học một cách làm tốt hơn, tự động hóa nhiều hơn hay can đảm nhờ người khác giúp đỡ cũng là một phần của nỗ lực sáng suốt. Đến đây tưởng như đã đủ. Có năng lực, có nỗ lực chắc hẳn sẽ làm được nhiều việc. Nhưng rồi anh muốn các em thử nghĩ đến một trường hợp khác. Một người có tài năng xuất chúng, làm việc

08:15ngày đêm, không thiếu tham vọng hay bản lĩnh. Nếu tất cả những điều ấy được dùng để lừa dối và làm tổn hại người khác, liệu ta còn có thể gọi đó là một cuộc đời thành công?

08:28Có lẽ vì vậy, Inamori đặt thái độ ở vị trí đầu tiên. Trong cách cho điểm của ông, năng lực và nỗ lực nằm trong khoảng từ 0 đến 100. Riêng thái độ trải từ âm 100 đến dương 100. Nếu năng lực là 80, nỗ lực là 90, thái độ dương 50 cho tích số dương 360.000.

08:49Nhưng khi thái độ là âm 50, tích số thành âm 360.000. Chỉ một dấu âm, toàn bộ kết quả đổi chiều. Điều anh thấy sâu sắc ở đây là thái độ không chỉ là cách chúng ta cư xử trong công việc, càng không phải là sự vui vẻ hay nhiệt tình mà người khác nhìn thấy.

09:14Nó còn là cách sống, cách tư duy và lẽ sống mà ta tự lựa chọn cho mình. Là ta nhìn khó khăn như bài học hay lý do để trách móc, nhìn thành công như trách nhiệm hay đặc quyền, nhìn đồng nghiệp như những con người hay những phương tiện để đạt mục tiêu. Có người chăm chỉ để hơn thua bằng mọi giá, học hỏi để khôn khéo che giấu sai trái. Ngay cả kiên trì cũng trở nên nguy hiểm khi ta kiên trì theo đuổi mục đích sai lầm.

09:41Nhìn vào những vụ án trong lĩnh vực kinh doanh, tài chính hay công nghệ những năm qua, đôi khi ta không khỏi ngỡ ngàng. Có những người từng học rất giỏi, sở hữu tài năng hiếm có, gây dựng doanh nghiệp lớn và làm việc với một nghị lực đáng nể. Họ từng được tin tưởng, ngưỡng mộ, có những cơ hội mà bao người ao ước. Vậy mà khi những hành vi gian dối, trục lợi hay vi phạm pháp luật bị phơi bày, có

10:07người đã phải nhận án tù, sự nghiệp nhiều năm gây dựng sụp đổ, danh tiếng không còn. Những người đặt lòng tin vào họ cũng chịu tổn thương và mất mát. Những đêm trắng làm việc, những giải thưởng và lời tung hô trước đó có thể đều là thật, nhưng không thành tựu nào làm một hành vi sai trái trở thành đúng.

10:27Anh không muốn kể ra những câu chuyện này với sự hả hê. Anh cảm thấy tiếc cho những tài năng, cho bao năm nỗ lực mà đáng lẽ ra có thể mang lại những điều tốt đẹp. Và cũng cảm thấy thương cho những người vô tội phải chịu hậu quả từ chính những sự lựa chọn ấy.

10:46Sự đổ vỡ đôi khi bắt đầu rất lâu trước phiên tòa, từ câu tự nhủ: "Chỉ lần này thôi." Một số liệu được làm đẹp, một lời hứa sai sự thật, một sai phạm bị che đi. Ranh giới đúng sai cứ lùi từng chút, đến khi nhìn lại, con đường trở về đã xa hơn tưởng tượng. Đáng sợ không phải là con người có tham vọng. Tham vọng ngay thẳng có thể tạo nên công trình, doanh nghiệp, việc làm và biết bao giá trị. Điều đáng

11:11sợ là khi ta bắt đầu tin rằng vì mình giỏi, vì mình đã hy sinh nhiều nên mình có quyền bỏ qua những nguyên tắc mà người khác phải tuân theo. Tài năng có thể đưa một con người lên rất cao. Nhưng nếu thiếu một lẽ sống đúng đắn chính tài năng ấy có thể đẩy con người ta ngã rất sâu.