Tuyên ngôn Độc lập năm 1945: Quyết định nhịn ăn cứu dân của Bác Hồ & triết lý "Người trước súng sau" – Transcript

00:01Thưa các bạn, tôi xin giới thiệu với các bạn bản Tuyên ngôn độc lập, một áng văn bất hủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tuyên bố nước Việt Nam độc lập và ra đời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

00:14Rồi những ngày đầu tiên, Bác chỉ đạo chính phủ trong công việc kháng chiến kiến quốc lúc bấy giờ. Chúng ta biết là mùng 2 tháng 9 năm 45 đã đi vào lịch sử như một ngày lễ trọng đại, bây giờ gọi là Quốc khánh đấy, ngày lễ tuyên bố độc lập.

00:34Cái bản Tuyên ngôn độc lập này Bác viết ở ngôi nhà 48 phố Hàng Ngang. Và mở đầu bản Tuyên ngôn, Bác trích dẫn những lời bất hủ trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ 1776 và những tư tưởng về dân chủ, nhân dân quyền, nhân quyền trong Cách mạng tư sản Pháp năm 1789.

01:00Mở đầu bằng việc trích dẫn những cái lời nói bất hủ trong hai bản Tuyên ngôn đó của Mỹ và của Pháp để thấy rõ một điều là Hồ Chí Minh đã kế thừa những tư tưởng tinh hoa của văn hóa nhân loại để dẫn đến những cái tư tưởng về văn hóa Việt Nam và chính thể Cộng hòa Dân chủ Việt Nam sau này như thế nào.

01:26Dạ. Mọi người sinh ra đều có quyền tự do và bình đẳng. Đấy, quyền được sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc. Đó là những quyền không ai có thể phủ nhận được.

01:41Đó là những sự thật, những lẽ phải thông thường không ai có thể chối cãi được. Và suy rộng ra, dân tộc nào cũng có quyền tự do, quyền độc lập, quyền bình đẳng.

01:54Đấy chính là một trong những cái tư tưởng lớn của Hồ Chí Minh. Người đã mở rộng khái niệm quyền của con người thành quyền của dân tộc. Và trong bản tuyên ngôn này có thể nói là Bác đã vạch ra tất cả tội ác của thực dân phát xít Nhật, đế quốc Pháp trong ngót một thế kỷ đô hộ xâm lược Việt Nam.

02:21Đồng thời và trong bản tuyên ngôn đó, Bác khẳng định là dân tộc Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập và trên thực tế đã trở thành một nước độc lập.

02:34Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả [khịt mũi] tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do độc lập ấy. Cái văn kiện này trở thành vô giá đối với lịch sử cách mạng Việt Nam.

02:51Tuyên ngôn lập nước, lập quốc của thời đại mới cơ. Bản tuyên ngôn độc lập được Bác Hồ trực tiếp soạn thảo và đọc trước quốc dân, đồng bào tại quảng trường Ba Đình ngày mùng 2 tháng 9 năm 45.

03:08Cả một biển người đã đến dự cái lễ ra mắt của nước Việt Nam độc lập đó. Có một chi tiết cảm động là trong khi đọc bản tuyên ngôn này Bác đã có lần dừng lại Bác hỏi, "Đồng bào nghe tôi nói có rõ không?"

03:27Cả một biển người ở quảng trường Ba Đình đều hô vang là rõ. Thì chỉ riêng cử chỉ đó thôi đã xóa đi tất cả cái khoảng cách giữa lãnh tụ với người dân. Và nó phản ánh cái sự quan tâm, chăm sóc ân cần của vị lãnh tụ nước Việt Nam mới là Hồ Chí Minh.

03:47Trong phong thái giản dị và thanh cao. Và trong giọng nói trầm ấm của người đã có thể khẳng định sức sống bất diệt của nền dân chủ cộng hòa mà do chính người sáng lập.

03:59Nó có gắn liền với cái sự kiện ra đời của quân đội cách mạng đã cùng với nhân dân làm nên sự nghiệp vĩ đại đó. Ta có nhớ cái sự kiện là ngày 22 tháng 12 năm 44 không? Tức là trước đó đấy thì trong cái chỉ thị thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân chính cái chữ tuyên truyền này này là bác đã thêm vào trong cái bản chỉ thị lịch sử quan trọng đó. Đấy, tức là quân

04:25đội Việt Nam là một quân đội giải phóng vì nhân dân, do nhân dân nuôi dưỡng mà tạo ra. Nhưng mà nhiệm vụ là tuyên truyền cách mạng rồi lực lượng vũ trang để giành lấy chính quyền.

04:39Hai cái luận điểm quan trọng lúc bấy giờ bác đã nói là chính trị trọng hơn quân sự. Người trước súng sau cơ mà. Đấy, có nhân dân thì sẽ có súng và sẽ có tất cả. Có dân thì có tất mà mất dân thì cũng mất hết. Cái tư tưởng nhân dân ấy là một tư tưởng đặc sắc trong những giá trị tư tưởng của Hồ Chí Minh. Từ quân đội nhân dân, công an nhân dân, những chính quyền nhân dân, ủy ban nhân dân.

05:07Hai cái chữ nhân dân đó đã khẳng định vai trò trung tâm, chủ thể của nhân dân trong sự nghiệp cách mạng. Thì đồng bào nghe tôi nói có rõ không? Chính là thể hiện sự tôn trọng người chủ là nhân dân và quan tâm ân cần của bác với nhân dân ấy để thấy rõ cái chính thể này tất cả là vì dân. Làm mọi việc lớn nhỏ cũng chỉ vì dân mà thôi.

05:35Bản tuyên ngôn độc lập bất hủ đó đã chính thức tạo nên cái vị thế của chính quyền cách mạng dân chủ nhân dân và nhân dân là chủ.

05:51Cũng như trong cái định nghĩa kinh điển của Bác về dân chủ đấy thì có cái luận điểm là dân chủ là gì? Dân chủ chính là dân là chủ và dân làm chủ. Là chủ tức là vị thế của dân là người chủ chứ không còn là nô lệ nữa.

06:06Làm chủ tức là năng lực thực hành cái quyền dân chủ của chính mình. Dân sinh, dân trí, dân chủ dân quyền để có dân chủ là như vậy. Sau lễ ra mắt quốc dân đồng bào thì phiên họp đầu tiên của chính phủ ngay sau đó là ngày mùng 3 tháng 9 năm 1945 với tư cách là chủ tịch chính phủ lâm

06:34thời Bác đã họp phiên họp đầu tiên của chính phủ lúc đó là hội đồng chính phủ. Và Bác nói rõ một cái điều là sau ngót 80 năm bị thực dân đế quốc đô hộ bây giờ chúng ta bắt tay vào xây dựng chính thể chính quyền của nhân dân.

06:55Chúng ta làm quen với công việc hành chính tức là quản lý, quản trị đấy xã hội. Chúng ta chưa có kinh nghiệm. Chúng ta chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót và sai lầm nhưng chúng ta quyết không sợ. Chính phủ này tuyên bố trước quốc dân đồng bào là một chính phủ của dân và vì dân hành động tất cả vì cuộc sống của nhân dân cho nên có dân giúp sức có dân giúp đỡ chúng ta sẽ từng bước khắc phục được

07:22khó khăn những thiếu sót, sai lầm và sẽ làm việc tất cả vì nhân dân. Và Bác đề nghị giải quyết ngay những công việc cấp bách. Đấy. Trong cái diễn văn họp chính phủ lúc bấy giờ Bác đưa ra sáu vấn đề cấp bách.

07:40Sáu nhiệm vụ lớn cấp bách của của chính quyền phải giải quyết. Thứ nhất là trước nạn đói. Thứ hai là giặc dốt. Thứ ba là giặc ngoại xâm. Thế rồi là phải làm thế nào để cho gây dựng một chính quyền mà nhân dân thực sự có thể cai quản lấy đất nước của mình.

08:00Ta nhớ là khi cách mạng thành công ấy thì di sản mục nát mà đế quốc thực dân để lại là gì? 2 triệu người chết đói thê thảm. Lúc đó dân số nước ta nó chỉ có trên 20 triệu người thôi. Mà 2 triệu người chết đói thê thảm.

08:1995% dân số là mù chữ. Tài chính thì khô kiệt. Ngân khố quốc gia không còn gì. Chỉ còn những đồng bạc lẻ rách nát, mủn ra không tiêu được.

08:32Bao nhiêu của cải tài sản thực dân Pháp, đế quốc Nhật đã cướp sạch, vét sạch, để lại một cái cái di sản mục nát trống rỗng như vậy. Và đấy chính là gánh nặng mà chính quyền dân chủ dưới sự lái của người thuyền trưởng Hồ Chí Minh đã phải từng bước giải quyết trong cái sự đùm bọc của dân, trong sự đoàn kết của dân và nhất là sự giúp đỡ có thể nói là vô cùng to lớn của nhân

08:58dân để giúp cách mạng vượt qua những thử thách ban đầu. Chưa kể là 20 vạn quân Tưởng kéo vào miền Bắc. Rồi là 15.000 quân Pháp núp sau bóng của quân thực dân Anh ở miền Nam tiến ra miền Bắc.

09:16Thù trong giặc ngoài. Vận nước, vận Đảng có thể nói là nghìn cân treo sợi tóc. Trong hoàn cảnh khó khăn như vậy Hồ Chí Minh với tư cách là Chủ tịch Chính phủ lâm thời đã ra sức chèo lái để đưa con thuyền vượt qua mọi thác, ghềnh hiểm nguy để cập bến bình yên. Chính là nhờ có sự giúp đỡ của nhân dân, nhân dân là nền tảng của cách mạng.

09:42Để chống lại giặc đói thì người đề nghị là phải tăng gia sản xuất tấc đất tấc vàng khai hoang để không để một một tấc đất nào bỏ trống cả. Trong khi chờ đợi có thể thu hoạch được lúa thì phải trồng những cây hoa màu lương thực ngắn ngày có cái ăn ngay.